Bas van Holten (CEO Merin), Derk Bots (Commercieel Directeur Philips Lighting), George Voorhout (adjunct-directeur Groothandelsgebouw) discussiëren onder leiding van Bram Adema (CEO CFP Green Buildings) over het rendement van duurzame investeringen en circulaire gebouwen.

Bram Adema: “Het lijkt wel of duurzaamheid en circulaire economie het gespreksonderwerp zijn op iedere verjaardagsborrel. Het begrip duurzaam is rekbaar, dus waaraan moet een goed gebouw voldoen?”

Bas van Holten: “Het is een plek waar mensen graag naartoe gaan, en uit onderzoek is gebleken dat interactie met andere mensen een van de belangrijkste drijfveren is. En koppel je dat aan een werkplek dan moet dat een plek zijn waar je gezond, gelukkig en succesvol kan werken. We besteden daarom veel aandacht aan de algemene ruimte.”

George Voorhout: “Onze huurders kijken naar de behoeften van hun werknemers en die willen gewoon een goede ventilatie, temperatuur en akoestiek. Daarnaast moet een goed gebouw flexibel zijn: qua inrichting, maar ook qua situatie.

Een grote multinational moet zich er willen vestigen, maar ook kleinere startups. En wat betreft die interactie, wij hebben eigenlijk een soort dorpje binnen Rotterdam gecreëerd: we hebben restaurants, kinderdagopvang en een sportschool.”

Derk Bots: “De gebruiker van een gebouw moet zich prettig voelen in zijn of haar omgeving, zonder te merken dat er aan bepaalde behoeftes wordt voldaan. Zo is feller licht prettig in een omgeving waar concentratie nodig is en warmer licht in een ruimte voor ontspaning.

De lichtarmaturen moeten vooral lang mee gaan. En onderdelen moeten eenvoudig vervangen kunnen worden om de levensduur zo lang mogelijk te maken.

Adema: “Onze aarde heeft een beperkte voorraad grondstoffen en daarvan moeten straks 10 miljard mensen leven. De circulaire economie vanuit onze filosofie is om het leven van gebouwen te verlengen.

Door flexibiliteit te creëren voor verschillende gebruikers met verschillende disciplines. En dat mogelijk maken met slimme techniek. Hoe denken jullie daarover?”

Voorhout: “Ik denk dat wij als rijksmonument, met de daarbij bijkomende regels en eisen, daarvan een goed voorbeeld kunnen zijn dat het echt mogelijk is. We hebben een grote renovatie gehad en we wilden toen ook die duurzame slag maken.

En het is dus heel goed haalbaar, want we zijn Breeam Very Good gecertificeerd. Van buiten is het een rijksmonument maar van binnen is het een van de meest moderne kantoren dat je hebt gezien.”

Van Holten: “Helemaal mee eens. Onze portefeuille van zo’n 150 gebouwen was 5 jaar geleden oninteressant voor huurders en investeerders.

Door slimme investeringen in techniek, duurzaamheid, uiterlijk en gebouwindeling kregen we de interactie, duurzaamheid en sfeer waar mensen van houden. Bestaande gebouwen aanpassen is goed voor mens en milieu.”

Adema: “Het is de crux om met minimale grondstoffen bestaande gebouwen circulair te maken. Dat doen we in eerste instantie door minimaal energieverbruik door isolatie, het gebruik van ledverlichting en optimale benutting van daglicht en het klimaatsysteem verduurzamen.

Dat laatste doen we met zonnepanelen en ‘smart’ technologie, dat verspilling tegengaat.”

Van Holten: “Het is inderdaad heel simpel, maar toch wordt het naar mening nog te weinig gedaan. Dat komt natuurlijk ook omdat de overheid heel langzaam gaat op dit gebied. Zonde, want we kunnen zo veel doen. Dus voor de lezers van dit artikel: feel the right to copy.”

Bots: “Op dit moment heeft slechts 15% van de gebouwen led verlichting. Juist voor energielabels, besparing en gebruikstevredenheid is verlichting een echte quick win.

Slimme technologie, zoals het gebruik van connected led-verlichting zorgt niet alleen voor energiezuinig gebruik van licht, maar ook inzicht in het gebruik van ruimtes, waardoor je kunt verlichten en verwarmen op het moment dat het echt nodig is.”

Adema: “Wat merken jullie aan de behoefte van jullie huurders: is die wens voor een duurzaam gebouw aanwezig?”

Voorhout: “Ik zie de vraag naar een groen energielabel en BREEAM certificaat groeien. Maar over tien jaar zal er een compleet nieuwe en bewuster huurder in zitten.”

Bots: “Ik voorzie een sterke groei in de renovatie en onderhoud van gebouwen waarbij duurzaamheid en circulariteit centraal staan. Slimme technologie zal zorgen voor nog meer flexibiliteit en minimale verspilling.

Adema: “Wat zou de grootste versnelling van duurzaamheid zijn?”

Van Holten: “Het verplichte C-label van kantoorgebouwen in 2023 leidt tot een enorme kwaliteitsverbetering van gebouwen- niemand twijfelt meer aan de noodzaak. Ik zou de overheid adviseren om 5 jaar later het het A-label verplicht te maken en het voor alle gebouwen van toepassing te verklaren.

Als marktpartijen zullen we zorgen dat deze verplichting niet alleen uitkomt maar ook nog rendement oplevert voor iedereen.”

Visionair scenario Groothandelsgebouw

Het visionair scenario van het Groothandelsgebouw in Rotterdam resulteert in BREEAM Excellent en bijna CO2-neutraal onder andere warmte- koude opslag, stadwarmte, zonnepanelen, Nederlandse windenergie, LED verlichting en een groen dak en groene gevel.

Groothandelsgebouw